İl ve Bölgeler Düzeyinde Endikasyon Dışı İlaç Kullanımının Araştırılması

  • Dilara Bayram Marmara Üniversitesi
  • Neriman İpek Kırmızı Marmara Üniversitesi
  • Emine Nur Özdamar Sağlık Bakanlığı
  • Banu Bayar Sağlık Bakanlığı
  • Hakkı Gürsöz Sağlık Bakanlığı
  • Ahmet Akıcı Marmara Üniversitesi

Abstract

Amaç: İlaçların ruhsat aldıkları alan dışındaki farklı endikasyon, doz, uygulama şekli, yaş grubu, özel popülasyon vb. kullanımları “endikasyon dışı ilaç kullanımı” (EDİK) olarak adlandırılır. Bu çalışmada EDİK'in Türkiye’de farklı iller ve bölgeler düzeyinde incelenmesi amaçlandı. Metot: 2011 yılında Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna EDİK başvurusu yapılmış toplam 5681 başvuru kaydı incelendi. Bu başvurular il ve NUTS-1 (Nomenclature of Territorial Units for Statistics) bölgesi düzeyinde; hastaların yaşı, cinsiyeti, başvurunun yeri, zamanı vb. özellikleri ve her bölgede en sık başvurusu yapılan ilk beş ilaç bakımından ayrıntılı olarak değerlendirildi. Bulgular: EDİK başvurularının %81,6’sının üniversite hastanelerinden geldiği ve başvuruların daha çok takvim yılının 2. çeyreğinde yoğunlaştığı saptandı. Güneydoğu Anadolu Bölgesi hariç diğer tüm NUTS-1 bölgelerinde başvurusu yapılan hastaların yaş ortalamasının 30’un üstünde olduğu ve hastaların çoğunluğunu (%55,1) kadınların oluşturduğu tespit edildi. Kurumsal düzeyde EDİK başvurularının en sık Batı Anadolu Bölgesinden (%34,9) yapıldığı ve bunu İstanbul (%26,5) ve Ege (%10,3) bölgelerinin izlediği belirlendi. İller bazında, her 1000 uzman hekim başına düşen başvuru oranı en fazla Çankırı (778,8), en az ise İstanbul’da (20,0) saptandı. Her bir bölgede en sık EDİK başvurusu yapılan ilaçlar incelendiğinde, sıralaması bölgeler arasında değişmekle beraber en sık karşılaşılan ilaçların “rituksimab”, “mikofenolat mofetil” ve “iloprost trometamol” olduğu bulundu. Sonuç: EDİK'in rasyonel kullanımı yerel özellikler de dahil bazı kritik faktörlere bağlıdır. EDİK başvurularının iller ve bölgeler düzeyindeki farklılıkları ilk kez bu çalışma ile gösterilmiştir. EDİK’in işlevselliğinin arttırılmasında bu farklılıkların göz önünde bulundurulması gerekir. Elde edilen bu tespitlerin, söz konusu farklılıkların nedenlerini doğrudan ortaya koyacak yeni çalışmalara ve düzenlemelere ışık tutması beklenmektedir.

Author Biographies

Dilara Bayram, Marmara Üniversitesi
Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı, İstanbul.
Neriman İpek Kırmızı, Marmara Üniversitesi
Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı, İstanbul.
Emine Nur Özdamar, Sağlık Bakanlığı
Konya Meram Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Konya.
Banu Bayar, Sağlık Bakanlığı
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, Ankara.
Hakkı Gürsöz, Sağlık Bakanlığı
İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, Ankara.
Ahmet Akıcı, Marmara Üniversitesi
Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı, İstanbul.Türkiye

References

İlaç ve Biyolojik Ürünlerin Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelik. (2013) TC Resmi Gazete, 28617, 13.04.2013.

Kayaalp SO. Klinik Farmakolojinin Esasları ve Temel Düzenlemeler. 5. Baskı, Pelikan Yayıncılık, Ankara, 2013:47-76.

Woodcock J, Woosley R. The FDA Critical Path Initiative and Its Influence on New Drug Development. Annu Rev Med. 2008;59:1-12.

Morgan S, Grootendorst P, Lexchin J, Cunningham C, Greyson D. The cost of drug development: A systematic review. Health Policy (New York). 2010;100:4-17.

Tufts CSDD Assessment of Cost to Develop and Win Marketing Approval for New Drug Now Published. Boston:Tufts Center for the Study of Drug Development. www.csdd.tufts.edu/news/complete_story/tufts_csdd_rd_cost_study_now_published Erişim Tarihi:[10.04.2017].

Day R. Off-label prescribing. Aust Prescr. 2013;36:182-5.

Epstein RS, Huang S-M. The Many Sides of Off-Label Prescribing. Clin Pharmacol Ther. 2012;91:755-8.

Bayar B. Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı, Akan H, İlbas H, Çetinkaya N. (Eds.) Klinik Araştırmalar Kitabı-2014. Bilimsel Tıp Kitapevi, Ankara 2014:243-52.

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Endikasyon Dışı İlaç Kullanım Kılavuzu. www.titck.gov.tr/Mevzuat/MevzuatGetir?id=2637 Erişim Tarihi:[20.04.2017].

Poole SG, Dooley MJ. Off-label prescribing in oncology. Support Care Cancer. 2004;12:302-5.

Mühlbauer B, Janhsen K, Pichler J, Schoettler P. Off-Label Use of Prescription Drugs in Childhood and Adolescence An Analysis of Prescription Patterns in Germany. Dtsch Arztebl Int. 2009;106:25-31.

Olsson J, Kimland E, Pettersson S, Odlind V. Paediatric drug use with focus on off-label prescriptions in Swedish outpatient care - A nationwide study. Acta Paediatr Int J Paediatr. 2011;100:1272-5.

Cuzzolin L, Zaccaron A, Fanos V. Unlicensed and off-label uses of drugs in paediatrics: A review of the literature. Fundam Clin Pharmacol. 2003;17:125-31.

Rayburn WF, Farmer KC. Off-label prescribing during pregnancy. Obstet Gynecol Clin North Am. 1997;24:471-8.

Özdamar EN, Akıcı A, Alkan A, Bayar B, Gürsöz H. A nationwide evaluation of off-label drug utilization in Turkey. Turk J Med Sci. 2017; 47:1229-38.

Koçkaya G, Polat M, Vural IM, et al. Off-label and unlicensed oncology medicine use in Turkey: A retrospective analysis of computer records of the Turkish Ministry of Health. JPHSR. 2011;2:53-7.

Oguz SS, Kanmaz HG, Dilmen U. Off-label and unlicensed drug use in neonatal intensive care units in Turkey: The old-inn study. Int J Clin Pharm. 2012;34:136-41.

Aksoy M, Alkan A, İşli F. Sağlık Bakanlığı’nın Akılcı İlaç Kullanımını Yaygınlaştırma Faaliyetleri. Türkiye Klin J Pharmacol-Special Top. 2015;3:19-26.

Mollahaliloğlu S, Alkan A, Dönertaş B, Özgülcü Ş, Akıcı A. Türkiye’nin Farklı İllerinde Yazılan Reçetelerin İlaç Kullanımı İlkeleri Açısından İncelenmesi. Marmara Med J. 2011;24:162-73.

Dönertaş B, Alkan A, Mollahaliloğlu S, Seçkin C, Akıcı A. Türkiye’nin 32 İlindeki Aile Sağlığı Merkezlerinde Parenteral İlaç Kullanımının Araştırılması. Anatol J Clin Investig. 2013;7:31-40.

Bölgesel İstatistiklerin Toplanması, Geliştirilmesi, Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Analizlerinin Yapılması, Bölgesel Politikaların Çerçevesinin Belirlenmesi ve Avrupa Birliği Bölgesel İstatistik Sistemine Uygun Karşılaştırılabilir İstatistiki Veri Tabanı Oluşturulması Amacıyla Ülke Çapında İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasının Tanımlanmasına İlişkin Hakkında Karar. (2002) TC Resmi Gazete, 4720, 20.09.2002.

Türkiye İstatistik Kurumu. 2011 Yılı Bölgesel İstatistikler. www.tuik.gov.tr/UstMenu.do?metod=istgosterge Erişim Tarihi: [20.04.2017].

Mollahaliloglu S, Alkan A, Donertas B, Ozgulcu S, Akici A. Assessment of antibiotic prescribing at different hospitals and primary health care facilities. Saudi Pharm J. 2013;21:281-91.

Geevasinga N, Wallman L, Katelaris CH. Mycophenolate Mofetil; A review of indications and use in a large tertiary hospital. Iran J Allergy, Asthma Immunol. 2005;4:159-66.

Downing HJ, Pirmohamed M, Beresford MW, Smyth RL. Paediatric use of mycophenolate mofetil. Br J Clin Pharmacol. 2012;75:45-9.

Gall H, Sommer N, Milger K, et al. Survival with sildenafil and inhaled iloprost in a cohort with pulmonary hypertension: an observational study. BMC Pulm Med. 2016;16.

Danés I, Agustí A, Vallano A, et al. Available evidence and outcome of off-label use of rituximab in clinical practice. Eur J Clin Pharmacol. 2013;69:1689-99.

Zarkali a, Karageorgopoulos DE, Rafailidis PI, Falagas ME. Frequency of the off-label use of monoclonal antibodies in clinical practice: A systematic review of the literature. Curr Med Res Opin. 2014;30:471-80.

Girgis RE, Mathai SC, Krishnan JA, Wigley FM, Hassoun PM. Long-Term Outcome of Bosentan Treatment in Idiopathic Pulmonary Arterial Hypertension and Pulmonary Arterial Hypertension Associated with the Scleroderma Spectrum of Diseases. J Hear Lung Transplant. 2005;24:1626-31.

Ivy D. Challenges in Endpoint Development for Pulmonary Hypertension Trials in Children. Adv Pulm Hypertens. 2014;13:125-8.

Chen H, Deshpande AD, Jiang R, Martin BC. An epidemiological investigation of off-lavel anticonvulsant drug use in the Georgia Medicaid population. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2005;14:629-38.

De L, Ferreira A, Da C, et al. High prevalence of off-label and unlicensed drug prescribing in a Brazilian intensive care unit. Rev Assoc Med Bras. 2012;58:82-7.

Murphy G, Isenberg D. Effect of gender on clinical presentation in systemic lupus erythematosus. Rheumatology. 2013;52:2108-15.

Alamanos Y, Voulgari P V., Drosos AA. Incidence and Prevalence of Rheumatoid Arthritis, Based on the 1987 American College of Rheumatology Criteria: A Systematic Review. Semin Arthritis Rheum. 2006;36:182-188.

Gleicher N, Barad DH. Gender as risk factor for autoimmune diseases. J Autoimmun. 2007;28:1-6.

Goossens H, Ferech M, Stichele R Vander, Elseviers M, ESAC Project Group. Outpatient antibiotic use in Europe and association with resistance : a cross-national database study. Lancet. 2005;365:579-87.

Suda KJ, Hicks LA, Roberts RM, Hunkler RJ, Taylor TH. Trends and seasonal variation in outpatient antibiotic prescription rates in the united states, 2006 to 2010. Antimicrob Agents and Chemother. 2014;58:2763-6.

Published
2018-09-22
Section
Original Research